ابو القاسم سلطانى

331

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

مقادير خوراك : خيسانده 25 گرم برگ خشك در يك ليتر آب جوش به مدت ده دقيقه و يا خيسانده 4 قاشق مرباخورى در نيم ليتر آب به مدت 8 ساعت براى دفع سنگ مثانه ، روزى سه فنجان . جوشانده به صورت غرغره در ورم مخاط حفره دهان و خونريزى لثه . Code - 2676 انجدان سفيد ( گلپر ) Heracleum persicum Desf . گياهى علفى ، چندساله ، معطر به بلندى 120 - 50 سانتيمتر از خانواده Umbelliferae ، ساقه افراشته ، ضخيم ، زاويه‌دار ، شاخه‌ها منتهى به گل آذين چترى ، برگ‌ها پهن با تقسيمات عميق به شكل پنجه غاز ، برگچه‌ها پهن ، تخم‌مرغى ، دندانه‌دار ، نوك‌تيز ، روى برگ بدون كرك ، پشت برگ كمى كركدار . گل‌ها سفيد مجتمع به صورت چتر بزرگ در انتهاى شاخه‌هاى گل‌دهنده ، تخمدان سفيد ، پوشيده از كرك‌هاى پرز مانند . ميوه به طول 14 - 12 ميليمتر گرد يا بيضى ، تقريبا سبزرنگ ، از دو بخش تشكيل شده و هريك داراى يك بال زردرنگ و يك دانه در وسط به رنگ قهوه‌اى روشن است . محل رويش : اماكن كوهستانى مرطوب و معتدل نيمكره شمالى ، كنار جويبارها ، در ايران نواحى شمالى البرز ، شميرانات ، دره كرج ، گچسر ، كندوان ، سياه بيشه ، دماوند ، دره هراز ، فيروزكوه ، طالقان ، بين همدان و كنجنامه . واژگان ، تاريخچه : قدما ذيل انجذان يا انجدان ، معرب انگدان يا انگيان پارسى دو نوع انجدان سياه و سفيد را شرح داده‌اند كه به ترتيب ميوه‌هاى دو گياه انجدان سياه يا اسود Ferula assa - foetida L . و گياه مورد بحث مىباشد . برخى از اطباء مانند ابن ميمون ( 1 * ) و غسانى تركمانى ( 2 * ) اين نام را به برگ اين دو گياه نيز داده‌اند . اولئوگم رزين ( طب سنتى - صمغ ) ( 3 * ) اين گياهان به ترتيب حلتيت يا حلتيث منتن ، حلتيت طيب و ريشه آنها محروث ناميده شده است و در كتب قديم ذيل انجدان ، حلتيت و محروث به تفكيك آمده است . هروى ذيل انجدان مىنويسد : " انگيان دو جنسست سياه و سپيد و جنسى دگر هست ازو ، وى را روميان سساليوس ( Seseli tortoosum L . ) گويند ( 4 * ) . اخوينى در دو تركيب داروئى از انگزد خوش ( حلتيت طيب ) استفاده كرده است يكى در گوارش زرعونى و ديگر قرصى كه براى آن خاصيت درمانى قاعده‌آور و آسان‌كننده زايمان قائل شده است ( 5 * ) . ابو ريحان ذيل اشترغاز از قول فرازى مىنويسد آن ريشه انجدان طيب است كه به پارسى گزانگبين خوش ناميده مىشود . همو به نقل از ماسرجويه مىنويسد نوع سفيد انجدان بهتر است و آن را در اغذيه و ادويه به كار مىبرند و از قول ابن ماسويه گويد كه هريك از دو انجدان بدل ديگرى است ( 6 * ) .